english german arabic turkish
23.04.2021, 00:00

Hacıyatmaz ve Psikolojik Dayanıklılık

Küçükken hacıyatmaz şeklinde bir tavşanım vardı. Onu, sürekli bir o yana, bir bu yana yatırmaya uğraşırdım ama bir türlü yatmazdı. Tam yatacakken tekrar doğrulurdu. Uzun zaman sonra psikolojik dayanıklılığı en iyi anlatan metaforlardan biri olarak hacıyatmazları görünce gerçekten şaşırmıştım. Unutup gittiğim hacıyatmaz tavşanımın ne kadar değerli bir hayat dersi göstermiş olduğunu, kalbimdeki hoş duygularla anıyorum. Psikolojik dayanıklılık yani resilience dediğimiz kavram, hacıyatmaz gibi devrilip devrilip düşmeden ayağa kalkabilme becerisidir. Sözcüğünün kökeni Latince ‘resili’ kelimesinden gelir ve bir maddenin elastik olup eski haline dönebilmesidir. Zorlu yaşam deneyimleri karşısında düşüncelerimizi, duygularımızı, davranışlarımızı yönetebilme ve o zorluklarla başa çıkıp eski halimize dönebilmemizdir. Son zamanlarda, sadece eski halimize dönebilmek değil, bu yaşadığımız zorluktan bir “büyüme, olgunlaşma” elde edebilmemiz de tanıma ekleniyor. Psikolojik dayanıklılık, yılmazlık, psikolojik esneklik gibi çok çeşitli isimlerde Türkçeleştirilmeye çalışılmaktadır. Ben, ‘psikolojik dayanıklılık’ olarak kullanmayı tercih ediyorum.

Hepimiz benzer şeyler yaşamamıza rağmen bazı insanların psikolojik açıdan daha dayanıklı olduklarını biliyoruz. Yapılan çalışmalar bize psikolojik dayanıklılığın bazı karakter özellikleri ve tutumlarla ilişkili olduğunu göstermiştir. Peki, nedir bu resilient yani dayanıklı insanların özellikleri?

  • Zeka: Dayanıklı insanların hem entelektüel, hem de duygusal zekalarının daha yüksek olduğunu biliniyor. Özellikle duygusal zekâ yüksekliği kişiyi zorluklarla daha iyi başa çıkabilir hale getiriyor.
  • Kendini sakinleştirme: Bu insanlar huzursuzluk, öfke, panik gibi duyguları hissetseler de kendilerini sakinleştirebiliyorlar. Başka bir insandan bunu beklemeden kendilerini yatıştırabiliyorlar.
  • Özfarkındalık: Kendini tanımış ve anlamış olma halidir. Bu insanlar güçlü taraflarını, zayıf taraflarını biliyorlar, kendi iç dünyasının farkındalar ve kendilerini tanıyorlar.
  • İyimserlik: Bu insanlar iyimser bir bakış açıları var. Zor şeyler yaşasalar da her şeyin değişebileceğine, düzebileceğine inanıyorlar.
  • Çözüm odaklı düşünme: Zorluklara, sorunlara takılı kalmak yerine çözüm arayışı içinde oluyorlar. Sorunu görmezden gelmek değil onların farkında olup nasıl çözülebilir, ne yapılabilir bunun peşindeler.
  • Değişime açıklık ve uyum: Değişimlere direnmek yerine anlıyorlar ve değişmek için kendilerine izin veriyorlar. Uyum sağlama kapasiteleri yüksek olduğu için katı fikirlere tutunmuyorlar.

Evet bazıları buna daha yatkın ama psikolojik dayanıklılıkla ilgili en güzel haber sonradan öğrenilebilmesi. Yani her zaman öğrenip geliştirebileceğimiz bir kaynağımız. Psikolojik dayanıklılık becerisini geliştirmek bizlere karşılaştığımız zor durumları daha rahat yönetebilme becerisi sağlar. Bu beceri sayesinde stres kaynaklarına karşı daha etkin baş etme stratejileri geliştirebiliriz. Kendimizi bazen çok güçsüz ve çaresiz hissetsek de aslında hepimiz sandığımızdan daha güçlü ve dayanıklıyız.

Psikolojik dayanıklılığı arttırmak için şu sorular ve onlara vereceğiniz cevaplar işinize yarayabilir:

  • Dayanıklılığımı arttırmak için hangi verilere sahibim? (Sorunu çözerken ya da bir zorlukla başa çıkarken bana neler yardımcı olur?)
  • Dayanıklılığımı arttırmak için hangi kişisel özelliklerimden faydalanabilirim?
  • Geçmişte yaşadığım bir zorlukla nasıl başa çıkmıştım?

Ebeveynlerin de çocukların psikolojik dayanıklılığının gelişmesi için yardımcı olmaları gerekiyor. Psikolojik dayanıklılığı küçük yaşlardan itibaren geliştirmek çocuklar için hayat boyu koruyucu bir faktör haline geliyor. Yetişkin olduklarında da zorluklarla daha iyi başa çıkabilir oluyorlar. Bunu sağlayabilmek için çocuklara yaşlarına uygun sorumluluk vererek otonomi kazanmalarını sağlamak, duygularını ifade etmeleri için yüreklendirmek ve zorlukları çözülebilir durumlar olarak görmeyi öğretmek önerilmektedir.

Kaynağını bilmediğim ama çok sevdiğim bir hikaye ile yazımı noktalıyorum.

Bir baba ve kızı dertleşiyormuş. Kız, babasına çok sıkıntı çektiğinden sorunlarla baş edemediğinden bahsetmiş. Ünlü bir aşçı olan baba kızını mutfağa götürmüş. Ocağa üç tane eşit büyüklükte kap ve üçüne de eşit miktarda su koymuş. Birinci kaba bir havuç, ikincisine bir yumurta diğerine de kahve çekirdeği koymuş üçünü de 20 dakika pişirmiş. Daha sonra haşlanmış havucu alıp bir tabağa koymuş, pişmiş yumurtayı da ikinci tabağa. Kahveyi de fincana doldurduktan sonra kızına dönerek,
- Söyle bakalım ne görüyorsun diye sormuş.
Kız:
-Kahve, havuç ve yumurta ama bunları neden bana gösteriyorsun? demiş.
Baba:
-Gördüklerinin hepsi aynı sıcaklıkta pişti. Havuç ilk başta sertti, güçlüydü ama kaynatılınca yumuşadı, güçsüzleşti. Yumurta çok kırılgandı ama kaynatılınca içi sertleşti hatta katılaştı. Çekirdekler de sertti fakat kaynatılınca ne oldu? Suyu eşsiz tatta bir kahveye çevirdi. Şimdi söyle bakalım kızım sen hangisisin? Yaşadığın zorluklar karşısında havuç gibi yumuşayıp ezilecek misin? Yumurta gibi kalbini mi katılaştıracaksın? Yoksa kahve çekirdekleri gibi başına gelen her olayın seni olgunlaştırmasına ve hayatına ayrı bir tat katmasına izin mi vereceksin?

Psikolojik dayanıklılığımıza inandığımız ve geliştirdiğimiz zamanlar diliyorum…

Uzman Klinik Psikolog Reyhan Algül

Yorumlar (2)
Hulya Yurtbil Donald 3 hafta önce
Yine muhtesem bir Reyhan Algul yazisi.Keske herkes okusa ve faydalansa.Yazilariniz hayatimiza yon verip , bizi rahatlatiyor.Zorluklarla basa cikmamizi kolaylastiriyor.Cok tesekkur eder, basarilarinizin devamini dilerim.
Pürlen Karakuş 2 hafta önce
Harika bir metin
banner28
15
açık
Günün Anketi Tümü
Kıbrıslı Türk olarak Kıbrıs 'da hangi çözüm modelini istiyortsunuz?
Kıbrıslı Türk olarak Kıbrıs 'da hangi çözüm modelini istiyortsunuz?
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 38 81
2. Fenerbahçe 38 79
3. Galatasaray 38 78
4. Trabzonspor 38 67
5. Hatayspor 38 60
6. Sivasspor 38 59
7. Alanyaspor 38 57
8. Gaziantep FK 38 55
9. Karagümrük 38 54
10. Göztepe 38 51
11. Konyaspor 38 48
12. Rizespor 38 45
13. Malatyaspor 38 44
14. Başakşehir 38 44
15. Kasımpaşa 38 43
16. Antalyaspor 39 43
17. Kayserispor 38 40
18. Ankaragücü 38 38
19. Erzurumspor 39 37
20. Gençlerbirliği 38 35
21. Denizlispor 38 28
Takımlar O P
1. Adana Demirspor 34 70
2. Giresunspor 34 70
3. Samsunspor 34 70
4. İstanbulspor 34 64
5. Altay 34 63
6. Altınordu 34 60
7. Ankara Keçiörengücü 34 58
8. Ümraniye 34 51
9. Tuzlaspor 34 47
10. Bursaspor 34 46
11. Bandırmaspor 34 42
12. Boluspor 34 42
13. Balıkesirspor 34 35
14. Adanaspor 34 34
15. Menemenspor 34 34
16. Akhisar Bld.Spor 34 30
17. Ankaraspor 34 26
18. Eskişehirspor 34 8
Takımlar O P
1. Man City 35 80
2. M. United 34 70
3. Chelsea 35 64
4. Leicester City 35 63
5. West Ham 35 58
6. Liverpool 34 57
7. Tottenham 35 56
8. Everton 34 55
9. Arsenal 35 52
10. Leeds United 35 50
11. Aston Villa 34 48
12. Wolverhampton 35 45
13. Crystal Palace 34 41
14. Burnley 35 39
15. Newcastle 35 39
16. Brighton 35 37
17. Southampton 34 37
18. Fulham 35 27
19. West Bromwich 35 26
20. Sheffield United 35 17
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 35 77
2. Real Madrid 35 75
3. Barcelona 35 75
4. Sevilla 35 71
5. Real Sociedad 35 56
6. Real Betis 35 54
7. Villarreal 35 52
8. Celta de Vigo 35 47
9. Athletic Bilbao 35 46
10. Granada 35 45
11. Cádiz 35 43
12. Osasuna 35 41
13. Valencia 35 39
14. Levante 35 39
15. Getafe 35 34
16. Deportivo Alaves 35 32
17. Real Valladolid 35 31
18. Huesca 35 30
19. Elche 35 30
20. Eibar 35 29
banner30