english german arabic turkish

Prof. Dr. Saltuklu: Cumhuriyet; yokluk, kıtlık, salgınlar üzerine kuruldu

ATATÜRK Üniversitesi Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Felsefe Grubu Eğitimi Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Zübeyir Saltuklu, 'Cumhuriyet'in Nezafeti' kitabında Türkiye Cumhuriyeti'nin kurulduğu yıllardaki sağlık, eğitim, sosyal, kültürel ve ekonomik yaşamı ele aldı. Türkiye Cumhuriyeti'nin yokluk, kıtlık, salgınlar üzerine kurulduğunu ifade eden Saltuklu, kitabında cumhuriyetin ilk yıllarının sosyal yönünü anlatmaya çalıştığını söyledi. 

KÜLTÜR - SANAT 26.03.2021, 12:10 26.03.2021, 15:41
Prof. Dr. Saltuklu: Cumhuriyet; yokluk, kıtlık, salgınlar üzerine kuruldu
banner24

Bir taraftan kurtuluş mücadelesi veren, bir taraftan da cumhuriyeti kurmak için çalışmaların yapıldığı dönemin sağlık ve sosyal yaşamıyla ilgili araştırma yapan Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Zübeyir Saltuklu, 'Cumhuriyet'in Nezafeti' kitabını çıkardı. 


Dönemin sıhhiye müdürlerinin gönderdiği raporlara göre kitabını hazırlayan Saltuklu, kentlerin durumunu ele aldı. Milli Mücadele, Cumhuriyet dönemi dendiğinde akla sadece savaş ve cephelerin geldiğini belirten Saltuklu, "Kitapta, cephenin önündeki yerleri değil de arkasındaki durumu ele aldık. Bu sosyal, siyasi, ekonomi ve sağlık tarihini ilgilendiriyor. Yani cephenin arkasında insanlar cepheye doğru nasıl hareketlenme yapıyor, hangi sosyal yardımlar yapılıyor. Bu konuyla ilgili Milli Mücadelede Kayseri kitabımı çalışırken 1986-1987 yıllarında epey bir belge toplamıştım. Kitabımızda cumhuriyet kurulduğunda Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı'nın sağlık müdürlerinin gönderdiği raporlarla sosyal hayatın nasıl olduğunu görüyoruz. Ankara Polatlı yakınlarında Yunan top sesleri duyulurken bir tarafta raporlar basılıyor. Biz de bunlardan faydalandık. Sağlık müdürlerini şahit tuttuk. Cumhuriyet kurulduğunda sağlık, eğitim sosyal, ticari hayat, dini hayat, ahlaki hayat nasıldı diye, onlardan yararlandık. O dönemin sosyal yönünü görme, cephe arkasını görme, devlet kurulurken ambarında ne vardı, ne ile devlet kuruldu, insan sayısı, ulaşım, haberleşme, maddi imkanlar gibi konulara baktık" diye konuştu. 


‘NEDEN CUMHURİYET'İN NEZAFETİ?’
Kitabın 'Cumhuriyet'in Nezafeti' ismiyle çıkmasının Prof. Dr. Mehmet Dumlu'nun teklifi olduğunu ifade eden Saltuklu, "Sağlık yani sıhhiye müdürlerinin raporlarının bir bölümü 'Nezafete Riayet' başlığıydı. Nezafet sözcüğü Arapça bir sözcük, Türkçe karşılığı temizlik, arılık. Cumhuriyet yenilmiş, yakılmış, tarihin en ağır yükü altında kalan bir milletin yeniden hür, bağımsız, her bakımdan kendine yeten, onurlu ayağa kalkma çabasıdır. Cumhuriyet bedenen arılanma olduğu gibi zihnen ve vicdanen de arılanma temizlenmedir. Tarihin ağır yükünü yakından görmek, silkinip kalkmanın ön şartıdır" dedi. 


YOKLUK, KITLIK, SALGINLAR 
Cumhuriyetin, yokluk, kıtlık, salgınlar üzerine kurulduğunu belirten Saltuklu, "Avrupa'dan getirtilen profesörlerin yetiştirdikleri doktorlarla Türk tıbbı yeniden canlanmaya başladı. Ne var ki, doktor ve hastane sayısının az oluşu nedeniyle ülkeyi birçok hastalık sarmıştı. Bunların başında sıtma, verem, frengi gibi ırkı çürüten hastalıklar ile kolera, malarya mevsim hastalıkları gibi salgın hastalıklar geliyordu. Her yıl kolera ve veba salgınında on binlerce insan ölüyordu. Avrupa devletleri bu salgınların ülkelerine bulaşmaması için devletin bağımsızlığı ile bağdaşmayacak biçimde merkezi İstanbul'da olan uluslararası karantina örgütünü kurdular. Bu örgüt Osmanlı limanlarının ve kıyılarının sağlık işlerini yürütüyordu. Burada yokluklar üzerine, kıtlıklar üzerine salgınlar üzerine kurulan cumhuriyet, Türk tarihinin en hür aklın, vicdanın ve tarihi tecrübenin devletidir. Cumhuriyet, aklın en ön planda olduğu, bireyin değer bulduğu bir yönetim biçimidir" diye konuştu. 


DEVLETE AİT 45 HASTANE VARDI
Cumhuriyetin ilk kurulduğu yıl Türkiye'de belediyelerin 6 hastanesi olduğunu aktaran Saltuklu, devlete ait hastane sayısının ise 45 olduğunu bildirdi. 77 dispanserin 181 yatağı bulunduğunu ifade eden Saltuklu, kitabında şu bilgilere yer verdi:


"Cumhuriyet kurulduğunda aralıksız 10 yıl süren savaşlarda ekonomik kaynaklarını tüketmiş; köyleri, kasabaları, kentleri, tarım arazisi savaş tahribatına uğramış ve savaşların neden olduğu sosyal yaralarla bunalmış bir ülke görünümdeydi. Sosyal yaraların başında Balkan, Birinci Dünya ve Kurtuluş savaşlarında verilen yaklaşık 800 bin şehidin bıraktığı yetim çocukların ve düşman işgalinden kaçmak için her şeylerini geride bırakarak göç eden milyonlarca insanın durumu gelmektedir. Şehit yetimleri için Himaye-i Etfal Cemiyeti (Çocuk Esirgeme Kurumu) kuruldu. Devletin desteği ve halkın yardımlarıyla bu kuruluş kısa zamanda büyük gelişme gösterdi. 450 şube ile yurt çapında çok geniş bir örgüte sahip oldu. Şehit yetimleri ile kimsesiz çocukların bakımı ve eğitimi bu kuruluş tarafından sağlandı"


2 BİN 481 İLKOKUL
Cumhuriyet'in Nezafeti kitabında eğitim durumuna da değinen Saltuklu, Kurtuluş Savaşı sırasında işgal altında olmayan topraklarda 2 bin 481 okulun eğitimini sürdürdüğünü bu okullarda görev yapan öğretmen sayısının ise 3 bin 33 olduğunu bildirdi. İşgal altında olmayan yerlerde bulunan liselerdeki öğrencilerin silaha alınmalar sebebiyle azaldığını kaydeden Saltuklu, cumhuriyet kurulduğunda eğitimin son derece geri düzeyde olduğunu nüfusun ancak yüzde 7'sinin okur-yazar olduğunu belirtti. Cumhuriyetin kurulduğu yıl 3 bin dolayında olan ilkokul sayısının önce 4 bin 802'ye daha sonraki yıl ise 6 bin 60'a yükseldiği bilgisini verdi. 


AİLE EKONOMİSİ
Cumhuriyetin kurulduğu yıl Türkiye ekonomisine aile ekonomisinin egemen olduğuna dikkat çeken Saltuklu, köylünün ürettiği ürünü pazara sunmasının çok zor olduğunu bildirdi. Saltuklu, kitabında ekonomiyle ilgili görüşlerini şu kelimelerle ifade etti:


"Anadolu'nun kasaba ve kentlerinde de aile ekonomisi uygulamaları yaygındır. Zaten kasabalıların ve kentlilerin çoğu geçimlerini tarımdan sağlamaktadır. Geçimini tarım dışındaki işlerden sağlayanların çoğunun ise kasaba ve kentlerin yakın çevresinde üzüm, sebze ve meyve yetiştirdikleri bağ bahçeleri vardır. Kimi kasabalılar ve kentliler evlerine bitişik veya evlerinin alt katındaki ahırlarda sütü için inek, bağa bahçeye gidip gelmek için eşek at beslemektedir"


10 İŞÇİ ÇALIŞTIRAN 300 SANAYİ KURULUŞU
Prof. Dr. Zübeyir Saltuklu, kitabında 'Çalışma Hayatı ve Fabrikalar' başlığıyla o dönemki çalışma hayatına da yer verdi. Cumhuriyetin ilk yıllarında 10 işçi çalıştıran 300 sanayi kuruluşu bulduğunu belirten Saltuklu, kitabında, "Bu kuruluşların çoğu İstanbul çevresinde ve Ege Bölgesi'ndeydi. Sanayi kuruluşlarının yüzde 75,3'ü özel sektör geri kalan yüzde 25,7'si askeri fabrikalardan oluşmaktaydı. İstanbul çevresi ve Ege bölgesinde Yunanlılar işgalde neleri tahrip etmemişlerdi ki, yollar, köprüler, zeytinlikler, evler, en sonunda da İzmir'i yaktılar" bilgisine yer verdi. 

Yorumlar (0)
banner28
13
parçalı az bulutlu
Günün Anketi Tümü
Kıbrıslı Türk olarak Kıbrıs 'da hangi çözüm modelini istiyortsunuz?
Kıbrıslı Türk olarak Kıbrıs 'da hangi çözüm modelini istiyortsunuz?
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 32 70
2. Fenerbahçe 33 66
3. Galatasaray 32 62
4. Trabzonspor 33 58
5. Alanyaspor 33 52
6. Gaziantep FK 32 50
7. Hatayspor 32 49
8. Karagümrük 33 49
9. Sivasspor 32 47
10. Göztepe 33 46
11. Antalyaspor 33 42
12. Konyaspor 32 40
13. Ankaragücü 32 36
14. Rizespor 32 36
15. Kasımpaşa 33 36
16. Malatyaspor 32 34
17. Başakşehir 32 33
18. Kayserispor 32 33
19. Gençlerbirliği 32 31
20. Erzurumspor 33 28
21. Denizlispor 32 26
Takımlar O P
1. Giresunspor 30 63
2. Adana Demirspor 30 58
3. Samsunspor 30 58
4. İstanbulspor 30 54
5. Altay 29 53
6. Altınordu 30 52
7. Ankara Keçiörengücü 30 49
8. Tuzlaspor 30 44
9. Ümraniye 29 41
10. Bursaspor 29 40
11. Bandırmaspor 29 39
12. Boluspor 29 35
13. Adanaspor 30 34
14. Balıkesirspor 30 32
15. Menemenspor 30 31
16. Akhisar Bld.Spor 30 25
17. Ankaraspor 29 22
18. Eskişehirspor 30 8
Takımlar O P
1. Man City 32 74
2. M. United 31 63
3. Leicester City 31 56
4. West Ham 31 55
5. Chelsea 31 54
6. Liverpool 31 52
7. Tottenham 31 49
8. Everton 30 48
9. Arsenal 31 45
10. Leeds United 31 45
11. Aston Villa 30 44
12. Wolverhampton 31 38
13. Crystal Palace 31 38
14. Southampton 31 36
15. Brighton 31 33
16. Burnley 31 33
17. Newcastle 31 32
18. Fulham 32 26
19. West Bromwich 31 24
20. Sheffield United 31 14
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 30 67
2. Real Madrid 30 66
3. Barcelona 30 65
4. Sevilla 30 61
5. Real Sociedad 30 47
6. Real Betis 30 47
7. Villarreal 30 46
8. Granada 30 39
9. Levante 30 38
10. Celta de Vigo 30 37
11. Athletic Bilbao 30 37
12. Cádiz 30 35
13. Valencia 30 34
14. Osasuna 30 34
15. Getafe 30 30
16. Huesca 30 27
17. Real Valladolid 30 27
18. Elche 30 26
19. Deportivo Alaves 30 24
20. Eibar 30 23
banner30